มรดกธรรมของหลวงพ่อ
หนังสืออนุสรณ์การมรณภาพครบปีที่ ๔

ธนาคารธรรม ตอน ๓
(Bank Of Dhamma III)
ธรรมโอวาทของพระนพีสีพิศาลคุณ (ทองอินทร์ กุสลจิตฺโต)
วัดสันติธรรม ตำบลช้างเผือก อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

ขุดน้ำบ่อ

... เมื่อเรา  เพียรพยายาม ตั้งจิตตั้งใจรักษาใจ มันจะไปไหนใจมันจะไม่สงบ  อันนี้เราทำน้อยเกินไป มันไม่พอ  เปรียบเหมือนกับคนขุดน้ำบ่อ ขุดลงไปเมื่อยังไม่ถึงที่ น้ำมันก็ไม่มี น้ำมันก็ไม่ออก  เพราะมันยังไม่ถึงตาน้ำ  ถ้าขุดลงไป ๆ มันถึงที่มันน้ำก็ต้องออกมา   เราปฏิบัติกันเมื่อเราทำไม่ถึงไม่ได้ ดังนั้น ในการกระทำอยู่อย่างนี้เรียกว่า  ความเพียร กำหนดลมหายใจ พุทโธ ๆๆ ๆ นะ ให้เรารู้อยู่ในสิ่งนั้นอย่าให้ใจแวบไปที่อื่น คือว่านี่หละเป็นสัมมาสติ เป็นการตั้งใจถูกต้อง แล้วไม่ผิด เมื่อการตั้งใจไม่ผิดอย่างนี้ แล้วมันก็จะลงสู่ความสงบ เข้าถึงสัมมาสมาธิ...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๕ มรรค ๘ หน้า ๒๙๒

 

 

เข้าถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

...เมื่อเข้าถึงตัวรู้เข้าถึงธาตุรู้ เรียกว่า เข้าถึงพุทธะ  ธรรมะ ก็หมายถึง สติสัมปชัญญะของพวกเรานั่นเอง  ทุกคนต้องมีสติสัมปชัญญะ ข้างนอกก็มีสติสัมปชัญญะ แต่ข้างนอกนั้นมีสติคุ้มครองใจไม่ได้ต้องมีสติความระลึกได้ ต้องมีสติคุ้มครองรักษาใจ  สัมปชัญญะ คือ รู้ตัว รู้ใจ จึงเรียกว่า พระธรรมส่วนพระสงฆ์นั้น หมายถึง ปฏิบัติดี  ปฏิบัติชอบ ในสังฆคุณที่สวด สุปฏิปันโน  อุชุปฏิปันโน  ญายปฏิปันโน  สามีจิปฏิปันโนพระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าเป็นผู้ปฏิบัติดี  เป็นผู้ปฏิบัติตรงปฏิบัติชอบ บรรลุมรรคผลปฏิบัติชอบยิ่งแล้ว เมื่อพวกเรา ทำได้ของเรา ให้ถูกต้องตามคำสอนของพระพุทธเจ้าว่าไว้แล้ว  ใจได้รับความสงบ มีสติ สัมปชัญญะเกิดขึ้นมา ก็เรียกว่า เข้าถึงสังฆะ ใจของเรามีพุทธะ ธรรมะ สังฆะ อยู่ในใจ...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๓ ภาวนามัย หน้า ๑๔๐

 

วิธีกำหนดจิตภาวนา

...เรารู้กำหนดลมหายใจพุทโธ ๆๆๆ ต่อจากนั้นตั้งจุด  ทีนี้พอตั้งจุดแล้วก็นึกพุทโธ ๆ ต่อนั้น  รักษาจิต อย่างเดียวเพื่อไม่ให้มันหลงลืม จับจุดให้ดี จับจุดนั้น จับจุดตั้ง ประคองความรู้สึกไว้ในจุดตั้งแน่ว อย่าพลั้งเผลอ คือจับความรู้สึกของเราไปแปะไว้ในจุดนั้นให้ได้แต่อย่าไปเพ่งนะ ประคองความรู้สึกของเราจดจ่อไว้ตรงนั้น คำว่า เพ่งนั้น หมายถึงส่งไปตามสายตา  สมมติว่าเราจะดูที่ทรวงอกนี้  เพ่งลงไปที่ทรวงอกนะ  เหมือนกับเอาตาของเราส่องเข้าไป  อย่างนั้นเรียกว่าเพ่ง  ไม่ได้  มันลำบาก  ไปเพ่งไม่ได้  ถ้าไปเพ่งบางทีก็เกิดอุคคหนิมิตขึ้นมา  ก็ไปจับอุคคหนิมิต เอาอุคคหนิมิตหละทีนี้ ก็ใช้ไม่ได้  พระพุทธเจ้า ไม่ให้เอา...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๔ ตามรอยพระอริยเจ้า หน้า ๑๕๑

 

รักษาใจให้ตั้งมั่น

...การทำสติปัญญาให้เกิด เรียกว่า  ภาวนา   รวมความแล้วว่า การที่เราทำใจของเราให้เกิดสมาธิปัญญานั้น เรียกว่า  ภาวนา  คือทำให้มันมี ทำของดี ๆ ให้มันเกิดขึ้นในใจ  ไม่ใช่อื่นไกล  จึงเรียกว่า  ภาวนา แล้วภาวนานั้นแบ่งเป็นสอง  เรียกว่า สมถภาวนา แล้วเรียกว่า วิปัสสนาภาวนา  สมถภาวนา แปลว่า ทำใจให้มั่น  หาอุบายอันใดอันหนึ่งให้ใจเราสงบให้มันนิ่ง  ให้มันอยู่  เรียกว่าทำใจให้เป็นสมาธิ  คำว่าสมาธินั้น  แปลว่า ตั้งใจมั่น รักษาใจให้ตั้งมั่นครั้งแรก  เรียกว่า รักษาใจของเราให้มั่นคงอยู่ในหลักกัมมัฎฐาน โดย ภาวนา พุทโธ  พุทโธ  ก็ให้ใจมันอยู่ในพุทโธนั้น ให้ได้อย่างนี้ เรียกว่ารักษาใจให้มั่น ต่อไป เมี่อใจมันได้รับความสงบลงแล้ว เรียกว่า ใจมั่น หรือ ตั้งใจมั่น  ...
ที่มา :กัณฑ์ที่ ๓ ภาวนามัย หน้า ๑๔๓

 

กำหนดรู้ใจ ชนะความทุกข์ได้

...รู้อยู่ที่จุดรู้ของมัน  ถ้าเข้ามาสู่จุดรู้แล้วก็เรียกว่าใจ  เราจะไปรู้อย่างนั้นตลอด  มันก็ไม่ได้  ถ้ารู้อย่างนั้น ก็ คือนอนหลับตลอด หนึ่งเวลาจะให้รู้ใจอยู่ที่รู้ก็เข้าสมาธิ  เมื่อเข้าสมาธิก็ไปรู้อยู่ที่รู้  ทีนี้พอออกจากสมาธิ อันที่สองละ ให้อยู่ด้วยสติ  เพราะทุกสิ่งทุกอย่างนั้น  มันมีอยู่อย่างนั้น  คือ  เวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ  ก็จะหมุนเวียนอยู่กับจิตใจ แต่ให้ใจมีสติรับรู้  รับทราบ  อย่าให้สิ่งนั้นมาทับถมใจ  เป็นทุกข์ก็เหมือนกัน เพื่อจะให้มีสติ...ให้กำหนดรู้ สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มันเกิดขึ้นในใจ  มากระทบใจ ให้กำหนดรู้ปั๊บ แต่ว่ารวมแล้วรู้สึกว่าเป็นสุข  เรื่องสุขไม่เท่าไหร่หรอก มันไม่หวั่นไหวเท่าไหร่ มันเพลิน  โดยเฉพาะเรื่องทุกข์ พอรู้สึกว่าไม่สบายปั๊บ นี่มันเป็นเวลาสำคัญ เวลาที่จะกำหนดดวงรู้  เป็นเวลาที่จะกำหนดใจ ถ้าผู้ใดไม่กำหนดใจ ทุกข์นั้นจะทับถมทันที  ทับถมใจ และก็จะกระวนกระวาย กระเสือกกระสนด้วย มันจะเป็นทางให้ตัวเองพูด ทำ ในทางที่ผิดด้วย...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๖ สังวรปธาน หน้า ๑๖๓

 

 

สมถะและวิปัสสนา

...ว่าหลักย่อ ๆ สมถภาวนา  วิปัสสนาภาวนา  สมถคือตั้งจิตดังที่พาทำนี้ ตั้งจิตคือประคองใจเข้าอย่างว่า  กำหนดลมหายใจ พุทโธ ๆๆๆ ตั้งจิตอยู่อย่างนั้น  นี่เป็นอุบายสมถะ เพื่อให้ใจสงบ ลงสู่สมาธิ ดำเนินตามหลักอันนี้  เมื่อทำมาก ๆ เข้า ใจก็เป็นสมาธิขึ้นมา บางคนนั้น พอใจสงบเป็นสมาธิปั๊บ วิปัสสนาเกิดขึ้นเลยก็มี  แต่ถ้าหากว่าคนที่ไม่ได้ผ่านปัญญา ใช้ปัญญามันไม่เกิด ไม่เกิดเอง ต้องสร้างปัญญา เรียกว่า วิปัสสนากรรมฐาน...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๔ ตามรายพระอริยเจ้า หน้า ๑๔๘

 

ดวงตาเห็นธรรม

                ...ท่านผู้ที่ได้บรรลุมรรคผล  ที่ว่าพระพุทธเจ้า ได้ทรงแสดงธรรมแก่ประชาชน ประชาชนทั้งหลาย  ได้ยินได้ฟังแล้วก็เกิดดวงตาเห็นธรรม  มันเกิดขึ้นในจิตนู้น  เกิดขึ้นมาว่า  สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับเป็นธรรมดา  ทั้งที่ท่านเหล่านั้นไม่ได้ศึกษา  ไม่ได้ไปเรียน ว่าสิ่งนั้นเป็นอย่างนั้น  ไม่ได้เรียนอย่างนั้น  แต่ว่าปรากฏผุดขึ้นมาเอง  ผุดขึ้นมาในใจเกิดขึ้นเลย  รู้ขึ้นมาเลย  ถ้ามันเกิดขึ้นมาอย่างนั้น  ผุดขึ้นมาอย่างนั้นมันก็วาง  มันก็ปล่อยได้เลย  ถ้าไม่เกิดขึ้นในจิตนะ  มันวาง  มันปล่อยไม่ได้...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๓ ภาวนามัย หน้า ๑๔๒

 

               

สุขแท้อยู่ที่ใจ สุขข้างนอกคือภาพลวงตา

...ธรรมะ คือ สติ  สมาธิ  ปัญญา นั้นมีพร้อมอยู่แล้วในใจนั้นแต่ว่าใจของเราน่ะ มันไม่ยอมรับเอาข้างในนี้  วิ่งไปหาเอาแต่ข้างนอกโน้น แสวงหาทุกสิ่ง ทุกอย่างข้างนอก  มนุษย์ทั้งหลาย ก็แสวงหากันอย่างนั้น  นึกว่าสุขมันอยู่ข้างนอกโน้น  สิ่งที่ตัวเองต้องการปรารถนาอยู่ข้างนอกโน่น วิ่งไป ท่านก็เปรียบเหมือนกับเราไปยืนอยู่กลางแจ้ง ในที่แจ้ง ๆ แล้วมีแดดจ้า  ก็จะมองเห็นพยับแดดอยู่ข้างหน้าประมาณ ๑๐๐ เมตรจากตัวเราไปมีพยับแดดดิ้นๆ กระพริบ ๆ เป็นตัวตนเป็นรูปร่าง แต่ถ้าเราวิ่งเข้าไปหาพยับแดดนั้น ๆ มันก็ขยับไปอีก  เข้าไปแล้ว ไม่มีตัวตน ไม่มีรูปร่าง ให้บุคคลจับต้องได้  อาการที่ใจของเรา หรือของมนุษย์ทั้งหลาย วิ่งเขาหาสุข แสวงหาสุขข้างนอกจากตัวเองนั้นก็เช่นเดียวกัน  มองเห็นอยู่ นึกว่ามันจะเป็นสุข  เอาเข้าจริง ๆ เพิ่มทุกข์เข้าให้ตัวเองมากมายนัก  จึงดิ้นรนกระเสือกกระสน กระวน กระวาย แสวงหาไม่มีที่สิ้นสุด...พระพุทธเจ้าตรัสว่า  อย่าเลย อย่าไปแสวงหาข้างนอก  ให้แสวงหาข้างในตัวเองนี้  มาเอาตัวเองข้างในนี้  ท่านพูดรวม ๆ ว่า จงมาเอาใจของตัวเองนั้นให้ได้...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๓ ฉลาดในกุศลและอกุศล หน้า ๒๗๙

 

พิจารณาขันธ์ ๕ เหมือนเอาสุ่มงุม (ครอบ) ไก่

...วิปัสสนานั้น มีสองอย่าง  วิปัสสนากรรมฐานกับวิปัสสนาญาณ  วิปัสสนากรรมฐานนั้น หมายถึงการกำหนดรู้ กำหนดพิจารณา  คือเมื่อใจของเราเข้าถึงจุดแล้วเราก็กำหนดดวงรู้ อ้อนี้ใจ มันรู้จักแล้วนี้คือใจ และกำหนดรู้อีกสิ่งที่ประกอบอยู่ในใจนั้นเรียกว่า  เจตสิก มีเจตสิกประกอบอยู่ที่ใจ คือ เวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ นั้นเรียกว่า เจตสิก  มันห่อ ห่อหุ้มอยู่ที่ใจนี้  ห่อหุ้มอยู่ที่ดวงรู้  พอใจตั้งมั่น  เราก็มากำหนดรู้  อ้อนี่ใจ  ทีนี้เราก็กำหนดรู้อีก  ไหนเวทนา กำหนดรู้อาการ  พอกำหนดรู้แล้ว  ก็นิ่งรู้อาการสังเกตดูว่ามันเป็นยังไง มันจึงจะรู้ขึ้นมา เมื่อกำหนดรู้อันนี้แล้ว  กำหนดรู้ต่อไปอีกไหนเรียกว่า สัญญา  ไหนเรียกว่า สังขาร  ไหนเรียกว่า วิญญาณ กำหนดจนมันรู้ พอมันรู้แล้ว กลับมานิ่งรู้อยู่เฉย ๆ นี้คือหลัก เช่นว่า  เวทนา  เสร็จสรรพแล้วก็กลับมาตั้งอยู่ที่เก่า  กำหนดรู้ได้ เวทนา  สัญญา สังขาร  วิญญาณ ได้ขันธ์ ๔ รู้ขันธ์ ๔ ขันธ์ ๔ นั้น มันห่ออยู่ในใจนี้พร้อมบริบูรณ์แล้ว  แต่ว่าขันธ์อีกขันธ์  ตัวที่หนึ่ง เรียกว่ารูป มันเป็นเปลือกใหญ่นี่  ถ้าว่ากำหนดรู้ได้แค่นี้ยังไม่รู้ ยังไม่รู้รูปขันธ์ เมื่อมันเป็นอย่างนั้น  เราก็จำเป็นต้องกำหนดรู้กายนี้อีก ดึงความรู้สึกควบกายพั๊บ! ครั้งแรก ก็กำหนดไว้ทั้งหมดนี้ ทำความรู้สึกตัวทั้งหมดนี้ ควบตัวเองไว้  เหมือนกับเอาสุ่มไปงุม (ครอบ) ไก่ ที่อาตมาเคยเล่าให้ฟัง  ทำความรู้สึกให้มันทั่วไว้ที่กาย ในขณะที่นั่งจับจุดไว้นั้นก่อนจับไว้เฉย ๆ ก่อน เมื่อจับไว้อย่างนั้น พอจิตมันอยู่อย่างนั้น  จึงนึกถึงภาพของกาย  นึกถึงภาพของกายไหนว่าผม ก็นึกถึงภาพของผมบนหนังศีรษะ ไหนขน  ไหนเล็บ  ไหนฟัน  ไหนหนัง  เราก็นึกถึงอาการนั้น ๆ แล้วก็มาหยุด มารู้อยู่  รู้อยู่ที่กาย  กำหนดกาย  รู้กายไว้อย่างนั้น ถ้าเป็นการตั้งสมาธิไว้ตรงนั้น  เรากำหนดอีก  เมื่อเราทำมากเข้า ๆ หยุดทีนี้ ไปกำหนดดวงรู้อย่างเดียว ไม่กำหนดรู้กายแล้ว  กายเรา ก็ทำแล้วเรียกว่า ขันธ์ ๕ เรากำหนดแล้ว  คราวนี้หละ วิปัสสนาญาณมันจึงจะผุดขึ้นที่จิต  เกิดรู้เห็นขึ้นมาเอง...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๕ มรรค ๘ หน้า ๒๙๓

 

วันหนึ่งคืนหนึ่ง

...วันหนึ่งคืนหนึ่งถ้าใจยังไม่เข้าสงบแล้ว  คนนั้นก็จะไม่สบายใจ  ถ้าเราสามารถเอาใจของเราเข้าสงบ ก็จะได้รับความสบาย ได้รับความสงบ  ดังนั้น ให้เราทำทั้งสองอย่าง  อย่างหนึ่ง เพียรพยายามเก็บใจของเราเข้าสู่ความสงบให้ตั้งมั่นเป็นหนึ่ง  รู้ในจุดนั้น ประการที่สอง ที่ทำแล้วขอให้เอามา  มากำหนดรูปร่างกายของเราและคนอื่น ว่ารูปร่างกายของเรานี้ก็เหมือนกัน ของคนอื่นก็เหมือนกัน ต้องแก่นะ ต้องเจ็บไข้ได้ป่วยนะ  ต้องแตกดับ ไม่ใช่อยู่อย่างนี้ตลอด ทีนี้ ของที่ไม่แก่ เจ็บตาย ก็คือใจ  พระพุทธเจ้าตรัสสอนให้เอาใจ ให้ใจของเราน่ะหลุดพ้น หลุดพ้นจากความยึดถือ  ไม่ใช่หลุดพ้นหนี หลุดพ้นจากการยึดถือรูปร่างกายเวทนา  และเราก็จะต้องมีสติเป็นเครื่องอยู่ มีรูปเป็นเครื่องอยู่…
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๖ สังวรปธาน หน้า ๑๖๔

 

องค์ของพระโสดาบัน

                ...องค์ของพระอริยะบุคคลชั้นต้น  พระโสดาบันละสังโยชน์ได้ ๓ สักกายทิฏฐิ  วิจิกิจฉา  สีลัพพตปรามาส  ๓ อันสักกายทิฏฐิ หมายถึง  การยึดถือรูปร่างกาย ขันธ์ ๕ นั่นแหละถ้าใจยังยึดยังถือ  ใจนั้นยังเป็นอันเดียวกันกับขันธ์ ๕ยังเป็นอันเดียวกันกับเวทนา  กับสัญญา  กับสังขาร กับวิญญาณอยู่นั่น  อย่างนั้นเรียกว่ามันยึดถือ เมื่อจิตตั้งมั่นเป็นสมาธิมันจึงแยกตัว  ทีนี้เวทนาก็เวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ แต่ละอัน ไม่ใช่อันเดียวกัน แต่มันอยู่ที่เดียวกัน  จึงรู้ตามความเป็นจริง รู้ตามความเป็นจริงว่า ตัวรู้ ดวงรู้ คือใจของเรา…
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๔ ตามรอยพระอริยเจ้า หน้า ๑๔๖

 

มัคคสมังคี

...คุณธรรมที่มีในใจของมนุษย์ คือ องค์มรรค คือ ศีล สมาธิ ปัญญา มันมีอยู่ที่ใจคน ว่าองค์มรรคแปด สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ทีนี้ว่าถึงภาคปฏิบัติ ท่านสร้างสัมมาวายามะ ด้วยการสร้างสติ ให้ใจตั้งมั่นลงสู่สัมมาสมาธิ เมื่อใจเข้าถึงสัมมาสมาธิ แล้วเมื่อใด องค์ของมรรคนั้นจึงจะรวมตัวกัน คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา  สัมมากัมมันตะ รวมลงที่จิต เรียกว่า มัคคสมังคี...ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๐ สัมมาสัมพุทธะ หน้า ๒๕๖

 

เจโตปริยายญาณ ดูใจผู้อื่น

...เจโตปริยายญาณ สามารถกำหนดรู้ใจผู้อื่นได้ บางท่านกำหนดดูใจผู้อื่น จึงเปรียบเทียบให้ฟัง ท่านจะกำหนดดูที่หทัยรูปของบุคคลผู้นั้น กำหนดจิตวาบ เห็นหทัยรูปของบุคคลผู้นั้น หทัยรูปของบุคคลผู้นั้นเป็นอย่างไรท่านรู้ รู้อย่างไร บุคคลผู้นั้นมีน้ำเลี้ยงหัวใจของคนแตกต่างกัน ถ้ามีราคะก็มีน้ำเลี้ยงหัวใจนั้น ก็เหมือนกับน้ำล้างเนื้ออยู่ในนั้น ผู้ใดบริสุทธิ์ก็ขาวผ่องสะอาด บุคคลที่มีปัญญา พอกำหนดปุ๊บสว่างวาบๆๆ ที่หัวใจนั้น จะสว่างเป็นดวงแก้วเลย สามารถจะมองเห็นในดวงแก้วนั้นหัวใจของคนที่มีปัญญา ของคนที่บริสุทธิ์ ท่านรู้อย่างนั้น...
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๑ ฌาน หน้า ๒๖๐

 

 

การบรรลุธรรม ด้วยเจโตวิมุตติ

…ฝ่ายเจโตวิมุตติ นั้นท่านได้สำเร็จ มรรคผลนั้น ท่านไม่ได้สำเร็จอย่างพวก ปัญญาวิมุตติ พวกที่เป็นเจโตวิมุตตินั้น เพิ่นสามารถบำเพ็ญสมาธิได้  ฌาน ๔ แล้วเข้าอรูปฌาณด้วย ได้อรูปฌาน  ๔ แล้วก็เข้านิโรธสมาบัติด้วย เข้านิโรธสมาบัติแล้ว ก็ขึ้นเข้าไปถอนกิเลสที่นิโรธสมาบัติเลย ถอนจิตออกตรงนั้น อันนี้ว่าตามแนวที่พระพุทธเจ้าแนะ..
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๑ ฌาน หน้า ๒๖๑

 

คุณพระอรหันต์ เจโตวิมุตติ

                ...พระสาวกที่ได้เจโตวิมุตติ ได้อภิญญา นะ อภิญญา ๖ ท่านจึงใช้ประโยชน์ได้ โดยเฉพาะคือ อิทธิวิธี ตัวนั้นนะ สามารถปราบปราม ทรมาน ทรกรรมคนที่มี ที่เป็นมิจฉาทิฏฐิได้  ทรมานคนที่จะมาเป็นปฏิบักข์ต่อศาสนาได้ นั้นพระอรหันต์ประเภทนั้น จึงสามารถรักษาพระศาสนาไว้ได้ ใครจะมารุกราน ใครจะมาย่ำยีท่านสามารถ คุ้มครองรักษาไว้ได้ รักษาศาสนารักษาหมู่คณะไว้ได้ นั้นเป็นอย่างนี้…
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๑ ฌาน หน้า ๒๖๒

 

อรหัตตผลคือพระนิพพาน
                ..พอถึงนิพพานแล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องไปสร้างบุญอีก มันเต็มแล้ว มันพอแล้ว บุญน่ะสร้างมาพอแล้ว จนได้มรรค ได้ผลแล้ว เหมือนกับน้ำที่เราตักใส่โอ่ง จนเต็ม เมื่อเต็มแล้ว จะเอามาใส่อีก เท่าไหร่ ก็แค่นั้น ไม่มีที่จะใส่ มันเต็ม บุญบารมี ที่ได้สร้าง ทานมัย สีลมัย เป็นเครื่องประกอบเท่านั้น แล้วไปรวมลงสู่ภาวนามัย เอาให้องค์มรรคเกิดขึ้นในจิต แล้วศีล สมาธิ ปัญญา บริบูรณ์ในจิต นี้จึงเป็นทางให้ใจหลุดพ้น..
ที่มา : กัณฑ์ที่ ๒๐ สัมมาสัมพุทธะ หน้า ๒๕๖