ประวัติต้นพระศรีมหาโพธิ์
เขียนโดย หลวงพ่อพระมหาทองอินทร์ กุสลจิตฺโต
จำเดิม เมื่อประมาณ ปีพุทธศักราช ๒๔๙๑ ญาติของหลวงนิเทศ ซึ่งอยู่ที่จังหวัดย่างกุ้ง ในประเทศพม่า ได้รับเมล็ดพันธุ์ไม้ศรีมหาโพธิ์ซึ่งเกิดจากต้นพระศรีมหาโพธิ์ ที่สมเด็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับ ณ ภายใต้ควงไม้ศรีมหาโพธิ์ต้นนั้น และตรัสรู้ พระอนุตตรสัมโพธิญาณ ณ ที่นั้น ไม้ศรีมหาโพธิ์อันเป็นต้นตระกูลนั้น ขึ้นอยู่ ณ ตำบลพุทธคยาในประเทศอินเดีย เมื่อได้เมล็ดพันธุ์มาแล้ว จึงนำมาเพาะได้เป็นจำนวนหลายต้นด้วยกัน
พอดีหลวงนิเทศมีธุระไปประเทศพม่าได้พบหน่อไม้ศรีมหาโพธิ์นั้น ณ บ้านญาติของตน จึงขอหน่อนั้นมาเพื่อปลูก ณ ประเทศไทย ญาติได้มอบพันธุ์ไม้ศรีมหาโพธิ์นั้น ให้หลวงนิเทศมาหลายหน่อ
หลวงนิเทศได้นำหน่อไม้ศรีมหาโพธิ์นั้นไปปลูกไว้ ณ พระอารามต่างๆ มีวัดหนองดู่ อำเภอปากบ่อง จังหวัดลำพูน ๑ ต้น และวัดอื่นๆ เหลืออยู่ต้นหนึ่ง หลวงนิเทศจึงนำไปถวายแด่พระครูประสิทธิศาสนคุณ (สี) เจ้าอาวาสวัดพันตองเลี้ยงไว้จนโต สูงประมาณ ๓๐ เซนติเมตร ตั้งใจจะปลูกในวัดนั้น แต่เมื่อพิจารณาแล้ว เห็นว่าที่วัดคับแคบนัก ทั้งมีต้นศรีมหาโพธิ์ต้นโตปลูกไว้แล้ว จึงงดการปลูกเสีย
อยู่มาประจวบกับขุนเจริญจรรยา (กิมเสง เสียมภักดี) ไปเยี่ยมท่านพระครูประสิทธิฯ ที่วัดท่านจึงแจ้งให้ทราบว่า วัดสันติธรรมนี้เป็นวัดใหม่ ยังไม่มีต้นไม้ศรีมหาโพธิ์ อันเป็นหลักฐานในพระพุทธศาสนา ท่านจึงมอบต้นโพธิ์ต้นนั้นให้แก่ขุนเจริญจรรยา (กิมเสง เสียมภักดี) เพื่อนำมาปลูกไว้ ณ วัดสันติธรรม ต่อไป แต่บังเอิญมีอุปสรรคบางประการจึงมิได้นำมาปลูกไว้ ทันทีที่ได้รับมา คงนำไปบำรุงเลี้ยงไว้ ณ ที่บ้านจนโต มีความสูงตั้ง ๕๐-๖๐ เซนติเมตร
เลี้ยงอยู่นาน มีกิ่งก้านสาขาแตกออกเป็น ๕ กิ่ง ทั้งกิ่งยอดด้วย บังเอิญตัวแมลงมากัดหักไปเสียถึง ๓ กิ่ง และชักแกรน จึงเปลี่ยนกระถางใหม่ให้โตขึ้นและบำรุงอยู่นาน
ครั้นเห็นว่าพอจะตั้งตัวได้ จำนำมาถวายพระอาจารย์สิม พุทฺธาจาโร เจ้าอาวาสวัดสันติธรรม ท่านรับไว้เลี้ยงบำรุงต่อมา จนแตกกิ่งก้านสาขางดงามขึ้นแล้ว จึงได้กระทำพิธีปลูกไว้ ณ หนตะวันตกเฉียงเหนือ เมื่อวันที่ ๓๑ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๐๑ ตรงกับวันพฤหัสบดี เดือน ๘ ขึ้น ๑๕ ค่ำ ปีจอ สัมฤทธิศก จุลศักราช ๑๓๒๐ วันเป็นวันเข้าปุริมพรรษาแห่ง ๒๕๐๑ ณ เวลา...........นาฬิกา.....นาที
