ข้าพเจ้าครุ่นคิดอยู่นานหรือจะมีเงื่อนที่เป็นไปได้ว่า  บุคคลที่ตายไปนั้นอาจจะเป็นคนที่เหนือธรรมดาก็ได้  อย่างผู้ที่ได้รับการฝึกฝนอบรมจิตใจมาก่อน  ทำให้จิตใจของท่านเหล่านั้นละเดียดจึงเป็นเหตุให้ทำอย่างนั้นได้ ในข้อนี้ข้าพเจ้าไม่เคลือบแคลงใจแม้แต่น้อยแต่ที่เคยได้ยินมาปรากฎว่าไม่มีบุคคลเหล่านี้อยู่ในเรื่องเหล่านั้นเลย  มีแต่ว่า ตาแช่มบ้าง  ยายศรีบ้าง  ป้าพรบ้าง  ซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาทั้งนั้นแต่ถ้าเป็นบุคคลที่ไม่ธรรมดาจริง  ท่านก็คงจะได้คุณวิเศษระดับใดระดับหนึ่งอย่างแน่นอน  และตามหลังพระพุทธศาสนาเมื่อท่านเหล่านั้นได้ตายไป  จะต้องไปเกิดในสวรรค์หรือเข้าพระนิพพานแน่นอนจิตวิญญาณจะไม่อยู่ในโลกมนุษย์

เมื่อพิจารณาเห็นเป็นดังนี้แล้ว  แสดงว่าผีไม่สามารถทำสิ่งเหล่านี้ได้  ถึงแม้ว่าผีจะไม่มีความสามารถในเรื่องนี้ก็ตาม  แต่มีอยู่เรื่องหนึ่งที่ข้าพเจ้ายอมสิโรราบว่า ผี สามารถทำได้จริงนั่นก็คือ  ทำให้คนกลัวมันได้  มีบางท่านที่เก่งกล้าสามารถผ่านด่านความกลัวผีไปได้  พูดกับข้าพเจ้าว่า  แท้ที่จริงแล้วคนเราไม่ได้กลัวผีหากแต่กลัวความมืด  คงจะจริงอย่างที่ท่านว่าเพราะเรามักจะเจอผีกันในความมืดเสียเป็นส่วนใหญ่ ที่ไหน  ห้องไหน  มุมไหน ที่สว่างผีก็จะไม่โผล่มาแล้วเราจะไม่กลัว   ถ้าท่านเคยดูหนังผีมาอย่างน้อยซักเรื่องหรือสองเรื่อง  สังเกตุดูเถิดว่าผีจะมาเฉพาะตอนกลางคืน  ถึงแม้จะเปิดไฟก็ตาม ถ้าผีจะออกมาซะอย่าง หลอดไฟซักร้อยปีไม่เคยดับจำเป็นจะต้องดับในวันนั้น  กล่าวคือถ้าไม่มีความมืดคนจะไม่กลัวต่อเมื่อมีความมืดคนจะกลัว

ข้าพเจ้าคิดไต่ตรองต่อไปอีกว่า ทำไม่คนถึงกลัวความมืด ก็ได้ข้อสรุปว่า เพราะมนุษย์ที่ยังมีความไม่รู้ คือ อวิชชา ครอบงำจิตใจอยู่ เป็นผู้ที่ประกอบไปด้วย รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ  จึงทำให้เกิดความกลัว เหตุไฉนจึงกล่าวเช่นนั้นก็เพราะคนที่เกิดขึ้นมาถ้าตาไม่บอดคงจะมองเห็น รูปอาจจะเห็นรูปของผีในหนัง เมื่องมองเห็นรูปแล้วก็เกิดความรู้ความเข้าใจว่าสิ่งนั้นคนทั้งหลายให้สมมุติว่าผี ว่าเป็นสิ่งที่น่ากลัวเรียกว่า เวทนา เกิดเวทนาแล้วรู้แล้วว่าสิ่งนั้นคืออะไร สัญญา ก็ทำงานต่อคือจำสิ่งที่รู้ที่เห็นคือผีนั้นไว้ในใจ  พอจำไว้แล้วมันก็นำไปเข้าขบวนการปรุงการแต่ง คือแต่งว่าผีที่เป็นสิ่งน่ากลัวเมื่อเราเข้าไปในความมืดเราก็คิดว่า มันจะโผล่มาอย่านี้จะมาทำร้ายเรา จึงเรียกว่า สังขาร พอปรุงแต่งมาก ๆ ทำให้เกิดวิญญาณ คือความรู้ว่านี่คือผี และเกิดอุปาทานขึ้นมาเอาเองว่าผีจะมาหลอกเรา มาทำร้ายเรา และจะทำให้เราตาย

ดั่งที่ข้าพเจ้าได้กล่าวมาทั้งหมดนี้ มิได้หมายความว่า ข้าพเจ้าไม่เชื่อเรื่องเหล่านี้ และมิได้กล่าว่าสิ่งเหล่านี้ไม่มีจริง  เพียงแต่ข้าพเจ้าพยายามแสดงให้เห็นว่าเราควรเชื่อสิ่งที่มีเหตุผล เมื่อมีเหตุมีผลที่สมควรเชื่อแล้วจึงเชื่อ ไม่ควรเชื่ออะไรที่เพียงแต่เล่าสืบกันมาเท่านั้น เหมือนอย่างเราเคยได้ยินคำสุภาษิตของคนโบราญที่ว่า สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น สิบตาเห็นไม่เท่ามือคล่ำ สิบมือคล่ำไม่เท่าทำเอง แม้พระพุทธองค์เองก็ทรงตรัสสั่งสอนพุทธบริษัทไว้ในกาลามสูตร ไม่ให้เชื่ออะไรโดยไม่มีเหตุผล ฉะนั้นแม้เราไม่สามารถจะตัดขาดจากเรื่องเหล่านี้ได้ เราก็ควรใช้ปัญญาเพื่อพิจารณาถึงเหตุของมัน เพราะสิ่งต่าง ๆ ย่อมมีเหตุของมันเสมอ เมื่อรู้จักเหตุของมันแล้วก็ให้รู้ว่า มันทำให้เราทุกข์ไหม ถ้ามันทำให้เราทุกข์ก็ถามตัวเองว่าเราอยากได้หรือเปล่า เมื่อไม่อยากได้จิตมันจะปล่อยของมันเอง ไม่ต้องไปบังคับมัน แล้วเราก็จะเป็นสุขไม่มีความทุกข์อย่างนี้แล